Sinh viên năm cuối nên chuẩn bị một quỹ chuyển tiếp đủ trang trải chi phí từ ngày thôi nhận hỗ trợ của gia đình hoặc nghỉ việc làm thêm cho đến ngày lương đầu tiên về tài khoản, cộng những khoản một lần của việc bắt đầu đi làm. Chặng này thường dài hơn người ta nghĩ, vì gồm thời gian tìm việc, thời gian chờ nhận việc và cả chu kỳ trả lương đầu tiên.
Bài này không bàn chuyện tìm việc hay viết hồ sơ xin việc, các trang chuyên về nghề nghiệp đã làm phần đó. Ở đây chỉ có phần tiền: ước tính chặng chuyển tiếp dài bao lâu, liệt kê các khoản sẽ phải chi, tính quỹ cần có, góp từ ngân sách sinh viên, và chuyển giao sang ngân sách người đi làm. Các con số đều là ví dụ giả định.
Chặng chuyển tiếp gồm những đoạn nào
Chia chặng thành từng đoạn giúp ước tính sát hơn là đoán một con số chung. Ví dụ giả định với một sinh viên kết thúc học kỳ cuối vào tháng sáu:
| Đoạn | Mô tả | Độ dài ước tính (ví dụ giả định) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Chờ tốt nghiệp | Đã thi xong, chờ bảo vệ hoặc nhận bằng | 1–2 tháng | Có thể vẫn đi làm thêm |
| Tìm việc | Gửi hồ sơ, phỏng vấn, chờ kết quả | 1–3 tháng | Độ dài khác nhau nhiều theo ngành và từng người |
| Chờ nhận việc | Từ khi nhận lời đến ngày bắt đầu | 2–4 tuần | Có nơi yêu cầu khám sức khoẻ, giấy tờ |
| Chờ lương đầu | Từ ngày bắt đầu đến ngày nhận lương | 3–6 tuần | Tuỳ chu kỳ trả lương của nơi làm |
| Tổng | Khoảng 3–6 tháng | Dùng mức cao để tính quỹ |
Điều đáng chú ý là ngay cả khi tìm được việc rất nhanh, đoạn chờ nhận việc và chờ lương đầu đã cộng lại gần hai tháng. Người hay bị bất ngờ nhất là người có việc ngay sau khi ra trường, vì họ nghĩ không có khoảng trống nào.
Nên tính quỹ theo mức dài của khoảng ước tính. Nếu chặng thực tế ngắn hơn, phần dư trở thành khoản đệm đầu tiên của người đi làm, một khởi đầu tốt hơn nhiều so với bắt đầu từ con số âm.
Liệt kê chi phí của chặng chuyển tiếp
Chi phí chặng này gồm hai phần: chi phí sống hằng tháng và các khoản một lần. Ví dụ giả định cho một người ở thuê tại thành phố:
| Khoản | Loại | Ước tính (ví dụ giả định) | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tiền thuê nhà, điện nước | Hằng tháng | 2,5 triệu | Có thể thay đổi nếu chuyển chỗ ở gần nơi làm |
| Ăn uống, đi lại, điện thoại | Hằng tháng | 3 triệu | Đi phỏng vấn nhiều làm tăng chi đi lại |
| Chuyển chỗ ở, tiền cọc mới | Một lần | 3 triệu | Nếu cần chuyển gần nơi làm |
| Quần áo, giày đi làm | Một lần | 1,5 triệu | Có thể mua dần |
| Giấy tờ, khám sức khoẻ, ảnh hồ sơ | Một lần | 500 nghìn | Tuỳ yêu cầu nơi tuyển |
| Lễ tốt nghiệp | Một lần | 1 triệu | Thuê lễ phục, ảnh, gặp bạn bè |
| Đệm bất ngờ | Một lần | 1 triệu | Ốm, hỏng xe, hỏng máy tính |
Với ví dụ trên, chi phí sống khoảng 5,5 triệu mỗi tháng; tính cho bốn tháng là 22 triệu, cộng các khoản một lần 7 triệu, tổng khoảng 29 triệu. Con số có vẻ lớn, nhưng nó là thông tin cần có. Nhiều sinh viên sẽ không tự góp đủ con số này, và đó là lúc cần nói chuyện với gia đình từ sớm thay vì đến tháng thứ hai mới thấy hụt.
Nếu bạn ở cùng gia đình và đi làm gần nhà, chi phí sống giảm rất nhiều, và quỹ chủ yếu chỉ là các khoản một lần. Hãy lập bảng theo đúng hoàn cảnh của mình, không dùng con số của người khác.
Góp quỹ từ ngân sách sinh viên: từng chút, bắt đầu sớm
Quỹ chuyển tiếp không cần góp đủ từ năm cuối. Mục tiêu thực tế hơn là góp được một phần, chẳng hạn một phần ba đến một nửa, và biết rõ phần còn lại sẽ đến từ đâu. Ví dụ giả định: một sinh viên có tiền làm thêm 2,5 triệu mỗi tháng, chi tiêu bằng phần hỗ trợ của gia đình và một phần tiền làm thêm. Nếu để riêng 800 nghìn mỗi tháng từ đầu năm cuối, sau mười tháng có khoảng 8 triệu.
Cách góp hiệu quả là để riêng ngay khi nhận tiền làm thêm, giống cách người đi làm để dành ngay ngày lương. Tiền học bổng, tiền thưởng cuộc thi, tiền mừng tuổi nếu có, nên xem xét chuyển một phần đáng kể vào quỹ này vì đó là những khoản không nằm trong chi tiêu thường ngày.
Ghi quỹ ở một dòng riêng, theo dõi mỗi tháng số đã có so với mục tiêu. Một sinh viên nhìn thấy quỹ tăng dần qua mỗi tháng thường giữ được nhịp tốt hơn người chỉ có một ý định chung chung là “sẽ để dành”.
Đừng vì góp quỹ mà cắt vào bữa ăn hay giờ học. Năm cuối thường là năm có khoá luận, thực tập, và sức khoẻ cùng kết quả học tập vẫn là nền của mọi chuyện sau này.
Nói chuyện với gia đình về chặng chuyển tiếp
Nói sớm, nói bằng con số. Đưa cho cha mẹ xem bảng chi phí chặng chuyển tiếp, phần bạn đã góp được và phần còn thiếu. Một bảng cụ thể giúp cả nhà nhìn cùng một vấn đề, thay vì một lời xin tiền bất ngờ vào tháng thứ ba sau khi ra trường.
Thống nhất thời hạn hỗ trợ. Nếu gia đình còn hỗ trợ, nói rõ hỗ trợ đến khi nào, ví dụ đến tháng nhận lương đầu hoặc tối đa bốn tháng sau tốt nghiệp. Thời hạn rõ ràng giúp bạn chủ động và giúp cha mẹ yên tâm.
Phân biệt hỗ trợ và cho vay. Có gia đình hỗ trợ không hoàn lại, có gia đình xem đó là khoản con sẽ trả dần. Cả hai đều bình thường, miễn là được nói rõ từ đầu và ghi lại, để không thành chuyện khó nói sau này.
Khi gia đình không thể hỗ trợ. Nếu gia đình không thể giúp, quỹ cần được tính sát hơn: chọn chỗ ở chi phí thấp trong giai đoạn đầu, giữ việc làm thêm đến khi có việc chính, ưu tiên các khoản thiết yếu. Tránh vay qua ứng dụng lạ hay vay nóng để lấp khoảng trống này; chi phí của những khoản vay đó có thể lớn hơn rất nhiều so với khoảng trống ban đầu.
Những khoản dễ sót trong bảng chuyển tiếp
Khoản còn nợ với trường hoặc ký túc xá. Học phí kỳ cuối chưa đóng đủ, tiền phòng ký túc xá đến hết hợp đồng, phí làm thủ tục tốt nghiệp hay bản sao bằng. Hỏi phòng đào tạo và ban quản lý ký túc xá từ đầu năm cuối để biết chính xác còn những khoản gì và hạn đóng.
Tiền cọc phòng trọ cũ và mới chồng lên nhau. Khi chuyển từ phòng trọ gần trường sang phòng gần nơi làm, thường có một khoảng phải đặt cọc chỗ mới trước khi nhận lại cọc chỗ cũ. Trong vài tuần đó, bạn cần có đủ tiền cho cả hai. Đọc lại hợp đồng thuê cũ để biết phải báo trước bao lâu và điều kiện nhận lại cọc.
Chi phí đi phỏng vấn ở xa. Nếu nơi tuyển ở tỉnh thành khác, mỗi lần phỏng vấn có thể tốn tiền xe, có khi tiền ở lại một đêm. Đặt một trần chi cho khoản này và ưu tiên phỏng vấn trực tuyến khi nơi tuyển cho phép.
Bảo hiểm y tế trong khoảng trống. Thẻ bảo hiểm y tế theo diện sinh viên có thời hạn, và từ khi đi làm, bảo hiểm thường chuyển sang theo nơi làm. Khoảng giữa hai mốc có thể bị hở. Kiểm thời hạn thẻ hiện tại và quy định hiện hành để biết có cần tự mua trong khoảng đó hay không.
Giữ hay bỏ việc làm thêm trong năm cuối
Việc làm thêm trong năm cuối có hai giá trị: tiền để góp quỹ và một nguồn thu nhập không đứt đoạn trong chặng chuyển tiếp. Bỏ việc làm thêm ngay khi thi xong để toàn tâm tìm việc nghe hợp lý, nhưng nếu chặng tìm việc kéo dài ba tháng, ba tháng đó không có đồng thu nào.
Một cách cân bằng là giảm giờ làm thêm thay vì bỏ hẳn: giữ một hai buổi mỗi tuần đủ trang trải tiền ăn, dành phần thời gian còn lại cho việc tìm việc và hoàn thành việc học. Khi đã nhận lời một nơi làm và biết ngày bắt đầu, lúc đó mới quyết định thôi việc làm thêm, và có thể làm đến sát ngày bắt đầu nếu sức khoẻ cho phép.
Cách tính bằng con số giống bài làm thêm cuối tuần: thu nhập thật mỗi giờ sau chi phí đi lại, so với giá trị của thời gian đó cho việc tìm việc và học. Không có câu trả lời chung, nhưng có câu trả lời của bạn khi đặt các con số cạnh nhau.
Chuyển giao từ ngân sách sinh viên sang ngân sách người đi làm
Ngày nhận lời làm việc, làm năm việc sau để chuyển giao gọn gàng:
- Ghi ngày bắt đầu làm và ngày dự kiến nhận lương đầu, đếm số ngày giữa hai mốc.
- Nhân số ngày đó với chi phí một ngày đi làm, gồm đi lại, ăn trưa, gửi xe, để biết quỹ còn đủ không.
- Liệt kê các khoản một lần còn lại cần chi trước ngày đi làm và đánh dấu khoản nào có thể hoãn.
- Đặt mục tiêu cho phần còn lại của quỹ sau tháng lương đầu: giữ làm khoản đệm, trả lại phần gia đình đã cho vay, hay góp cho việc khác.
- Chuẩn bị bảng ghi chi tiêu ba mươi ngày cho tháng đầu đi làm, phần này có bài riêng trong cùng mục.
Phần quỹ còn lại sau khi nhận lương đầu, nếu có, là một tài sản quý hơn số tiền của nó: nó cho phép bạn bắt đầu đời đi làm mà không có khoản nợ nào và với một khoản đệm sẵn. Đừng vội tiêu nó vào món mừng đi làm.
Cuối cùng, ghi lại chặng chuyển tiếp thực tế đã dài bao lâu và tốn bao nhiêu. Thông tin này có ích cho các em trong nhà hay bạn bè khoá sau, những người sẽ đi qua đúng chặng đó.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên năm cuối cần chuẩn bị bao nhiêu tiền trước khi đi làm?
Tuỳ hoàn cảnh. Cách tính là ước tính độ dài chặng từ khi thôi hỗ trợ đến lương đầu, thường vài tháng, nhân với chi phí sống mỗi tháng, rồi cộng các khoản một lần như chuyển chỗ ở, quần áo đi làm, giấy tờ.
Có việc ngay sau khi ra trường thì có cần quỹ chuyển tiếp không?
Vẫn cần. Thời gian chờ nhận việc và chờ lương đầu cộng lại có thể gần hai tháng, trong khi bạn đã phải trả tiền đi lại, ăn trưa, có khi tiền chuyển chỗ ở. Quỹ nhỏ giúp bạn không phải vay trong giai đoạn này.
Không góp đủ quỹ chuyển tiếp thì phải làm sao?
Biết rõ phần còn thiếu và nói chuyện sớm với gia đình bằng bảng chi phí cụ thể. Nếu không có hỗ trợ, giữ việc làm thêm lâu hơn, chọn chỗ ở chi phí thấp giai đoạn đầu và tránh vay nóng hay vay qua ứng dụng lạ.
Có nên bỏ việc làm thêm khi bắt đầu tìm việc không?
Giảm giờ thường an toàn hơn bỏ hẳn, vì chặng tìm việc có thể kéo dài. Giữ một hai buổi mỗi tuần đủ trang trải tiền ăn, dành thời gian còn lại cho tìm việc, và chỉ thôi hẳn khi đã biết ngày bắt đầu làm.
Tiền quỹ còn dư sau khi nhận lương đầu nên dùng thế nào?
Nên giữ làm khoản đệm đầu tiên của người đi làm hoặc trả lại phần gia đình đã cho vay nếu có thoả thuận. Bắt đầu đi làm với một khoản đệm sẵn và không nợ là nền tốt hơn nhiều so với một món mừng đi làm.