Ông bà cho tiền cháu là biểu hiện của tình thương và không cần ngăn; điều cần là cả nhà thống nhất vài điều đơn giản để khoản tiền này đi vào cùng nếp mà cha mẹ đang dạy con: tiền ông bà cho được ghi vào sổ của con, chia theo cùng cách với tiền tiêu vặt hay mừng tuổi, và không dùng để lấp những giới hạn cha mẹ đã đặt. Phần khó nhất không phải là quy tắc mà là cách nói với ông bà sao cho ông bà không thấy bị từ chối.
Bài viết bàn những tình huống hay gặp: ông bà cho thường xuyên, cho lén, cho khoản lớn, nội ngoại cho khác nhau. Mỗi tình huống có cách nói gợi ý và cách ghi chép. Tiền mừng tuổi dịp Tết đã có bài riêng trong cùng mục; ở đây là tiền ông bà cho quanh năm. Các con số đều là ví dụ giả định.
Vì sao chuyện nhỏ này cần được thống nhất
Với ông bà, cho cháu tiền là một niềm vui. Nhiều ông bà lớn lên trong thiếu thốn, nay có điều kiện thì muốn cháu không phải thiếu gì. Có ông bà ở xa, mỗi lần gặp cháu là dịp hiếm hoi để thể hiện tình cảm. Những điều này đều đáng trân trọng.
Vấn đề nảy sinh khi tiền của ông bà đi ngược với nếp cha mẹ đang dạy. Cha mẹ để con chờ đến cuối tuần mới có tiền tiêu vặt, ông bà cho ngay khi cháu than hết tiền. Cha mẹ từ chối một món đồ chơi vì không có trong kế hoạch, ông bà mua cho. Trẻ học rất nhanh rằng giới hạn của cha mẹ có thể đi vòng qua ông bà, và mọi quy tắc về tiền trở nên lỏng lẻo.
Một điều nữa: nếu cha mẹ phản ứng gay gắt, ông bà có thể buồn hoặc thấy con cái không tôn trọng mình, và cháu bị kẹt giữa. Vì vậy cách làm cần mềm mỏng, đặt tình cảm của ông bà lên trước, rồi mới đến quy tắc.
Ba điều cả nhà nên thống nhất
Không cần nhiều quy tắc. Ba điều sau thường đủ để tiền của ông bà không làm lệch nếp dạy con:
- Tiền ông bà cho được ghi vào sổ tiền của cháu như mọi khoản tiền khác, và chia theo cùng cách: một phần cháu tự quyết, một phần để dành cho mục tiêu.
- Ông bà không cho thêm tiền để bù khi cháu tiêu hết tiền tiêu vặt trước hạn. Nếu muốn cho, cho vào dịp khác, không cho ngay lúc cháu vừa than hết tiền.
- Khoản lớn, như tiền mua xe đạp, điện thoại hay một khoản để dành lâu dài, được bàn với cha mẹ trước, để cha mẹ biết và cùng quyết cách dùng.
Ba điều này không hạn chế tình thương của ông bà, chỉ đặt nó vào cùng một khung. Ông bà vẫn cho, cháu vẫn nhận, nhưng khoản tiền đó trở thành một phần của việc học về tiền thay vì một lối thoát khỏi nó.
Cha mẹ hai bên nội ngoại nên thống nhất với nhau trước, rồi mỗi người nói chuyện với cha mẹ của mình. Con dâu, con rể nói với bố mẹ chồng, bố mẹ vợ về chuyện này thường khó hơn con đẻ nói.
Nói với ông bà thế nào cho êm
Bắt đầu bằng lời cảm ơn. Mở đầu bằng việc ghi nhận: “Bố mẹ thương cháu, cho cháu tiền, chúng con biết ơn lắm.” Câu này đặt cuộc trò chuyện vào chỗ hai bên cùng muốn điều tốt cho cháu, không phải chỗ con cái đi sửa lưng cha mẹ.
Kể điều cha mẹ đang dạy, không đặt luật cho ông bà. “Chúng con đang tập cho cháu để dành, mỗi tuần cháu có một ít tiền, hết thì phải chờ. Nếu ông bà cho thêm đúng lúc cháu vừa hết, cháu khó học được chuyện chờ.” Ông bà hiểu lý do thì dễ phối hợp hơn là nghe một lệnh cấm.
Đề xuất cách cho khác. “Ông bà muốn cho cháu thì mình cho vào cuối tuần, hoặc góp vào mục tiêu cháu đang để dành, cháu sẽ vui lắm.” Đề xuất một cách cho cụ thể giúp ông bà vẫn được thể hiện tình cảm, chỉ đổi thời điểm và hình thức.
Chấp nhận không hoàn hảo. Ông bà sẽ có lúc quên, có lúc vẫn chiều cháu. Không cần nhắc lại mỗi lần. Nếu cháu nhận thêm tiền, cha mẹ xử lý ở phía cháu: cùng cháu ghi vào sổ và chia theo cách thường lệ, không trả lại tiền cho ông bà trước mặt cháu.
Những tình huống hay gặp và cách xử lý
Mỗi nhà một hoàn cảnh. Bảng dưới gợi ý cách xử lý một số tình huống thường gặp:
| Tình huống | Điều có thể xảy ra với cháu | Cách xử lý gợi ý |
|---|---|---|
| Ông bà cho lén, dặn cháu đừng nói với bố mẹ | Cháu học rằng có thể giấu chuyện tiền với cha mẹ | Nói nhẹ với ông bà rằng không cần giấu; nói với cháu rằng tiền ông bà cho thì kể với bố mẹ để ghi vào sổ, không ai lấy mất |
| Ông bà cho mỗi lần gặp, khoản nhỏ | Cháu quen chờ tiền mỗi lần gặp ông bà | Đề xuất ông bà gom lại cho một lần mỗi tháng, hoặc góp vào mục tiêu để dành của cháu |
| Ông bà cho một khoản lớn | Cháu có quá nhiều tiền so với tuổi | Cảm ơn, ghi vào sổ, phần lớn đưa vào để dành có mục tiêu, cháu tự quyết một phần nhỏ |
| Nội cho nhiều, ngoại cho ít hoặc ngược lại | Cháu so sánh, thấy bên này thương hơn bên kia | Không bình luận số tiền; nói với cháu mỗi người thương theo cách của mình |
| Ông bà mua món cha mẹ đã từ chối | Cháu học rằng có thể đi vòng qua cha mẹ | Không giận trước mặt cháu; nói chuyện riêng với ông bà, lần sau báo trước những món cha mẹ chưa muốn cháu có |
Tình huống cho lén là tình huống nên xử lý sớm nhất. Không phải vì số tiền mà vì thông điệp: trẻ học rằng có những chuyện tiền có thể giấu cha mẹ. Đó là thói quen không ai muốn con mang theo đến tuổi mới lớn, khi những khoản giấu có thể lớn hơn và nguy hiểm hơn.
Với chênh lệch giữa hai bên nội ngoại, điều quan trọng nhất là cha mẹ không bình luận về số tiền, kể cả khi chỉ có vợ chồng với nhau mà cháu có thể nghe thấy. Cháu học cách nhìn tiền mừng của người khác từ chính thái độ của cha mẹ.
Khi ông bà sống cùng nhà và chăm cháu hằng ngày
Ở nhiều gia đình, ông bà sống cùng và trông cháu khi cha mẹ đi làm. Khi đó tiền của ông bà không còn là chuyện mỗi lần gặp mà là chuyện hằng ngày: ông bà mua quà vặt cho cháu khi đón ở trường, cho cháu tiền mua đồ ăn sáng, đi chợ mua thêm món cháu thích. Những khoản nhỏ này cộng lại có thể nhiều hơn tiền tiêu vặt cha mẹ cho.
Cách làm thực tế là thống nhất một khoản cho các việc hằng ngày của cháu, cha mẹ đưa cho ông bà mỗi tuần hoặc mỗi tháng. Ví dụ giả định: 200 nghìn mỗi tuần cho quà vặt, đồ ăn sáng của cháu khi ông bà đưa đón. Ông bà chi trong khoản đó, không phải bỏ tiền túi, và cha mẹ biết cháu đang được chi bao nhiêu. Nếu ông bà vẫn muốn cho thêm bằng tiền của mình, đó là quà, và đi vào sổ của cháu như mọi món quà khác.
Ông bà chăm cháu hằng ngày là người dạy cháu về tiền nhiều nhất, nhiều khi hơn cả cha mẹ. Vì vậy nên chia sẻ với ông bà cách cha mẹ đang làm, như sổ tiền, mục tiêu để dành của cháu, để ông bà cùng nhắc. Nhiều ông bà rất thích vai trò người giữ hộp để dành của cháu và chứng kiến cháu đạt mục tiêu.
Dạy cháu cảm ơn và hiểu tiền của ông bà đến từ đâu
Tiền ông bà cho là dịp tốt để dạy cháu lòng biết ơn. Ngoài lời cảm ơn khi nhận, có thể cùng cháu gọi điện kể với ông bà cháu đã dùng tiền vào việc gì, hoặc vẽ một bức tranh, viết một tấm thiệp. Ông bà thường vui với những điều này hơn là với chính món đồ cháu mua.
Với cháu lớn hơn, có thể kể về tiền của ông bà đến từ đâu: lương hưu, tiền ông bà để dành từ những năm làm việc, tiền bán rau ngoài vườn. Ví dụ, nói với cháu rằng ông bà để dành từng chút để cho cháu giúp cháu hiểu rằng khoản tiền đó mang nhiều công sức và tình cảm, không phải là thứ đương nhiên.
Tránh nói theo cách làm cháu áy náy, như “ông bà nghèo mà còn cho con”. Mục đích là để cháu trân trọng, không phải để cháu thấy có lỗi khi nhận. Một đứa trẻ cảm thấy tội lỗi khi nhận quà sẽ khó học được cách nhận và cho một cách tự nhiên.
Khi ông bà muốn để dành cho cháu một khoản lâu dài
Có ông bà muốn để dành cho cháu một khoản lớn cho tương lai, như tiền học đại học hay tiền khi cháu trưởng thành. Đây là tình cảm đáng quý và cũng là một khoản cần được minh bạch. Cha mẹ nên biết khoản này tồn tại, ai đứng tên, dự định dùng vào việc gì và khi nào, để kế hoạch tài chính cho con của cha mẹ tính đến nó.
Cách giữ khoản này là quyết định của ông bà. Nếu ông bà hỏi ý kiến về cách để dành hay sản phẩm cụ thể, nên khuyên ông bà tìm hiểu kỹ điều khoản và hỏi người có chuyên môn được cấp phép, tránh những lời mời hứa lợi nhuận cao bất thường, nhất là những lời mời nhắm vào người cao tuổi.
Khi cháu đủ lớn, có thể cho cháu biết khoản này tồn tại và nó đến từ tình thương của ông bà. Nhưng không cần cho trẻ nhỏ biết con số, để khoản tiền không thành chuyện cháu nghĩ đến hằng ngày hay đem ra so với bạn bè. Ghi khoản này vào một trang riêng trong hồ sơ tiền của gia đình, cùng với ghi chú về thoả thuận, để sau nhiều năm không ai phải nhớ lại bằng trí nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ngăn ông bà cho tiền cháu không?
Không cần ngăn, vì đó là tình thương. Điều cần là thống nhất vài điều đơn giản như ghi tiền vào sổ của cháu, không cho bù khi cháu vừa hết tiền tiêu vặt, và bàn trước khi cho khoản lớn, để tiền ông bà đi vào cùng nếp dạy con.
Ông bà cho tiền lén cháu thì nên làm gì?
Nói nhẹ với ông bà rằng không cần giấu, và nói với cháu rằng tiền ông bà cho thì kể với bố mẹ để ghi vào sổ, không ai lấy mất. Xử lý sớm để cháu không quen giấu chuyện tiền với cha mẹ.
Nói với ông bà về chuyện cho tiền thế nào cho khỏi mất lòng?
Bắt đầu bằng lời cảm ơn, kể điều cha mẹ đang dạy cháu thay vì đặt luật cho ông bà, và đề xuất một cách cho khác như cho vào cuối tuần hoặc góp vào mục tiêu để dành của cháu.
Nhà nội và nhà ngoại cho tiền khác nhau thì giải thích với con thế nào?
Không bình luận về số tiền, kể cả khi chỉ có vợ chồng với nhau. Nói với con rằng mỗi người thương theo cách của mình, và dạy con cảm ơn mọi người như nhau.
Ông bà cho cháu một khoản tiền lớn thì xử lý ra sao?
Cảm ơn ông bà, ghi vào sổ của cháu, đưa phần lớn vào để dành cho một mục tiêu có ý nghĩa, để cháu tự quyết một phần nhỏ. Nếu là khoản để dành lâu dài, nên minh bạch ai giữ, dùng vào việc gì và khi nào.