OKR cam kết là những kết quả bạn nhất định phải đạt trọn trong quý, vì có hậu quả thật nếu không đạt, như trả đúng hạn một khoản nợ hay hoàn thành hồ sơ trước hạn chót; OKR tham vọng là những kết quả bạn đặt xa hơn mức chắc chắn để kéo mình tiến xa, và chấp nhận đạt khoảng 0,6–0,7 là tốt. Hai loại cần cách đặt đích, cách theo dõi và cách đọc kết quả khác nhau.
Việc tách hai loại này được mô tả trong cách Google dùng OKR và được Doerr nhắc lại trong Measure What Matters (2018). Với một người, lẫn hai loại gây ra hai kiểu hỏng: coi việc bắt buộc là thử thách nên lỡ hạn chót, hoặc coi thử thách là bắt buộc nên căng thẳng và đặt đích rụt rè. Bài này giúp phân loại từng mục tiêu, đặt đích phù hợp, và đưa ra một bộ OKR mẫu có cả hai loại.
Hai loại OKR khác nhau ở đâu
Bảng so sánh theo những điểm quan trọng khi một người tự đặt OKR:
| Khía cạnh | OKR cam kết | OKR tham vọng |
|---|---|---|
| Câu hỏi đặt đích | Mức nào là bắt buộc? | Mức nào là xa nhất mà vẫn có khả năng đạt? |
| Điểm mong đợi cuối quý | 1,0 | Khoảng 0,6–0,7 |
| Khi chậm giữa quý | Dồn nguồn lực, bỏ bớt việc khác | Ghi nhận, điều chỉnh cách làm, chấp nhận |
| Hậu quả nếu không đạt | Có thật: phạt, mất cơ hội, ảnh hưởng người khác | Chủ yếu là bài học |
| Ví dụ cá nhân | Trả xong khoản vay của người thân trước ngày đã hứa | Đọc được tài liệu chuyên ngành tiếng Anh không cần từ điển |
| Cảm xúc phù hợp | Bình tĩnh, chắc chắn, có kế hoạch dự phòng | Tò mò, thử, chấp nhận sai |
Hàng cuối không phải chuyện phụ. Mang tâm thế "nhất định phải đạt" vào một mục tiêu thử thách dễ sinh căng thẳng và đặt đích thấp cho an toàn. Mang tâm thế "thử xem" vào một nghĩa vụ thì dễ lỡ hẹn với người khác.
Bốn câu hỏi để phân loại một mục tiêu
Có ai khác phụ thuộc vào kết quả này không? Nếu có người chờ, như người cho vay, đối tác, gia đình chờ chuyển nhà theo lịch, thì phần cam kết với họ là OKR cam kết. Phần còn lại có thể là tham vọng.
Có hạn chót cứng do bên ngoài đặt không? Hạn nộp hồ sơ, ngày thi, ngày hết hạn hợp đồng thuê nhà là hạn chót cứng. Mục tiêu gắn với chúng thường là cam kết.
Không đạt thì điều gì xảy ra? Nếu câu trả lời là "mình sẽ hơi tiếc và thử lại quý sau", đó là tham vọng. Nếu là "mất tiền, mất uy tín, ảnh hưởng sức khoẻ", đó là cam kết.
Mình đã từng làm được việc này chưa? Việc đã làm được nhiều lần, chỉ cần làm lại đúng hạn, thường hợp làm cam kết. Việc chưa từng làm, chưa biết cách, hợp làm tham vọng vì còn nhiều điều chưa biết.
Đặt đích cho OKR cam kết: tính ngược từ hạn chót
Với OKR cam kết, mức đích không phải chọn mà thường đã có sẵn: số tiền phải trả, số hồ sơ phải nộp, ngày phải xong. Việc của bạn là kiểm xem mức đó có khả thi với nguồn lực hiện có không, và xây sẵn khoảng dự phòng.
Cách làm: tính ngược từ hạn chót, chia thành các mốc theo tháng hoặc theo tuần, rồi cộng thêm một khoảng đệm. Ví dụ giả định: phải trả người thân 15 triệu đồng trước cuối quý. Chia đều là 5 triệu mỗi tháng. Nhưng biết tháng thứ hai có đám cưới bạn thân, bạn đặt mốc 6 triệu tháng đầu, 3 triệu tháng hai, 6 triệu tháng ba. Thêm một mục dự phòng: nếu tháng ba thiếu, dùng khoản thưởng dự kiến hoặc bán món đồ không dùng đã lên danh sách sẵn.
Điều quan trọng nhất với OKR cam kết là không để nó chung giỏ với OKR tham vọng khi phân bổ thời gian. Khi tuần bận, OKR cam kết được giữ trước; OKR tham vọng có thể chậm lại. Nếu bạn phát hiện giữa quý rằng một OKR cam kết không thể đạt, việc cần làm là báo sớm cho người liên quan và thương lượng lại, không phải im lặng đến hạn.
Đặt đích cho OKR tham vọng: chọn mức "năm phần mười"
Với OKR tham vọng, câu hỏi hữu ích là: ở mức nào mình đánh giá khả năng đạt chỉ khoảng một nửa? Mức đó thường đủ xa để buộc bạn tìm cách làm mới, mà không xa tới mức nản ngay từ đầu.
Cách tìm: viết ba mức cho mỗi KR. Mức chắc chắn, đạt được nếu làm như bây giờ. Mức thuận lợi, đạt được nếu mọi thứ suôn sẻ và bạn chăm hơn. Mức tham vọng, đạt được nếu bạn tìm ra cách làm tốt hơn hẳn. Đích của OKR tham vọng thường nằm giữa mức thuận lợi và mức tham vọng.
Ví dụ giả định: một người viết blog nghề nghiệp đang có khoảng 2 bài mỗi tháng. Mức chắc chắn: 2 bài. Mức thuận lợi: 4 bài. Mức tham vọng: 8 bài, nếu tìm ra cách viết nhanh hơn như lập dàn ý trước cả tháng. Đích đặt 6 bài mỗi tháng. Đạt 4–5 bài là đúng vùng 0,6–0,7 và đã gấp đôi trước.
Bộ OKR mẫu có cả hai loại
Ví dụ giả định của chị Hoa, 36 tuổi, giáo viên tiểu học ở Nghệ An, quý có kế hoạch chuyển nhà và muốn học thêm kỹ năng làm video bài giảng:
| Thành phần | Nội dung | Loại | Mốc xuất phát | Mức đích |
|---|---|---|---|---|
| O1 | Chuyển sang nhà mới gọn gàng, không phát sinh chi phí ngoài dự tính | Cam kết | — | — |
| KR1.1 | Số ngày trước hạn trả nhà cũ mà cả nhà đã ở nhà mới | Cam kết | — | Ít nhất 7 ngày |
| KR1.2 | Chi phí chuyển nhà thực tế so với dự tính | Cam kết | — | Không vượt dự tính |
| O2 | Tự làm được video bài giảng ngắn cho học trò ôn ở nhà | Tham vọng | — | — |
| KR2.1 | Số video 3–5 phút hoàn thành và gửi nhóm phụ huynh | Tham vọng | 0 | 12 |
| KR2.2 | Thời gian làm một video, từ soạn đến xong | Tham vọng | khoảng 6 giờ (video thử) | 2 giờ |
| KR2.3 | Số video được đồng nghiệp xin dùng lại cho lớp khác | Tham vọng | 0 | 3 |
Chị Hoa đánh dấu rõ loại ở cột thứ ba để khi tuần chuyển nhà bận rộn, chị không thấy tội lỗi vì chậm video; và khi video tiến nhanh, chị không quên những mốc chuyển nhà. KR2.2 và KR2.3 đo chất lượng và độ hữu ích, để O2 không bị co thành chỉ đếm số video.
Ba kiểu lẫn hai loại hay gặp
Mọi thứ đều cam kết. Người cầu toàn thường coi mọi OKR là phải đạt 1,0. Kết quả là đặt đích thấp để an toàn, và OKR mất đi tác dụng kéo xa. Nếu quý nào bạn cũng đạt 1,0 mọi KR, nhiều khả năng bạn đang làm thế này.
Mọi thứ đều tham vọng. Ngược lại, người coi mọi mục tiêu là "thử xem" dễ để những nghĩa vụ thật trôi qua hạn chót, rồi tự an ủi rằng 0,7 là tốt. Với khoản nợ phải trả hay hồ sơ phải nộp, 0,7 là chưa xong việc.
Đổi loại giữa chừng cho đỡ áp lực. Giữa quý thấy OKR cam kết khó đạt, lặng lẽ đổi nó thành tham vọng để điểm 0,7 trông ổn. Đây là một dạng tự lừa bằng con số. Nếu cần đổi, đổi công khai với người liên quan và ghi lý do.
Không ghi loại ngay từ đầu. Nhiều người biết rõ trong đầu mục tiêu nào là bắt buộc, nhưng không ghi vào bảng. Đến tuần bận, khi phải chọn bỏ việc gì, trí nhớ không đủ rõ và cảm xúc lúc đó quyết định thay. Một chữ "cam kết" hay "tham vọng" ở đầu dòng là đủ để quyết định nhanh và đúng.
Ví dụ giả định: tuần thứ bảy, khi hai loại giành thời gian
Quay lại chị Hoa. Tuần thứ bảy, chủ nhà mới báo cần thêm một tuần để sửa nhà vệ sinh, lịch chuyển nhà lùi lại, trong khi hạn trả nhà cũ không đổi. Cùng tuần đó, chị vừa làm xong video thứ năm và đang hứng khởi, định dành cả cuối tuần học cách ghép phụ đề.
Nhìn bảng OKR, chị thấy KR1.1 (số ngày trước hạn trả nhà cũ mà cả nhà đã ở nhà mới) chuyển từ xanh sang đỏ: với lịch mới, nhiều nhất chỉ còn hai ngày, dưới mức cam kết bảy ngày. Đây là OKR cam kết, nên cuối tuần chị dành cho việc thương lượng với chủ nhà cũ xin ở thêm, và thuê người dọn đồ trước một phần. Video tạm dừng hai tuần.
Cuối quý, O1 đạt trọn nhờ chủ nhà cũ đồng ý gia hạn năm ngày. O2 đạt khoảng 0,6 vì mất hai tuần. Chị không thấy tiếc, vì ngay từ đầu đã ghi rõ loại của từng mục tiêu, nên lựa chọn ở tuần bảy không phải đắn đo. Nếu cả hai cùng được coi là "phải đạt", rất có thể chị đã cố làm cả hai, và cả hai cùng trượt.
Tỷ lệ hai loại trong một quý
Không có tỷ lệ chuẩn, nhưng với một người, hợp lý là có tối đa một mục tiêu cam kết lớn và một mục tiêu tham vọng trong cùng quý. Hai mục tiêu cam kết lớn cùng lúc, như vừa chuyển nhà vừa thi chứng chỉ bắt buộc, đã đủ chiếm hết sức lực; thêm OKR tham vọng vào lúc đó dễ thành gánh nặng hơn là động lực.
Có những quý chỉ nên có OKR cam kết, như quý có con mới sinh hay quý chăm người nhà ốm. Có những quý thoải mái hơn, có thể dành cho hai OKR tham vọng. Đọc hoàn cảnh của quý trước khi chọn loại là một phần của việc đặt OKR, không phải chuyện đến đâu hay đến đó.
Cuối cùng, mục tiêu kết quả và mục tiêu quá trình là một cách phân loại khác, không trùng với cam kết và tham vọng. Một OKR tham vọng vẫn có thể đi kèm những thói quen quá trình đều đặn; hai cách phân loại bổ sung cho nhau.
Câu hỏi thường gặp
Một mục tiêu có thể có cả KR cam kết lẫn KR tham vọng không?
Có thể, nhưng nên đánh dấu rõ từng KR. Ví dụ mục tiêu dọn nợ có KR cam kết là trả đủ các kỳ đến hạn, và KR tham vọng là trả trước thêm một phần gốc. Khi tuần bận, KR cam kết được giữ trước.
Đạt 0,7 với OKR cam kết thì xử lý thế nào?
Coi đó là chưa đạt và lên kế hoạch bù ngay: dời hạn có thoả thuận với người liên quan, huy động thêm nguồn lực, hoặc chấp nhận hậu quả đã biết. Ghi lại nguyên nhân để quý sau tính khoảng dự phòng tốt hơn.
Làm sao biết mức "năm phần mười" của mình có đúng không?
Sau vài quý, so điểm thực tế với dự đoán lúc đặt đích. Nếu những KR bạn đánh giá năm phần mười thường đạt 1,0, bạn đang đánh giá thấp mình; nếu thường đạt dưới 0,4, bạn đang đặt quá xa. Điều chỉnh dần.
Có nên đặt OKR tham vọng cho chuyện tiền bạc không?
Được, với những phần không có hậu quả xấu khi chưa đạt, như tăng tỷ lệ để dành. Nhưng những nghĩa vụ như trả nợ đúng hạn nên là cam kết. Không đặt OKR tham vọng dựa vào những khoản thu chưa chắc chắn, và không vay thêm để đạt một KR.
Tâm thế khác nhau giữa hai loại có quan trọng thật không?
Có. Với OKR tham vọng, bạn cần thoải mái thử và sai; với OKR cam kết, bạn cần chắc chắn và có dự phòng. Ghi rõ loại ngay trong bảng OKR giúp bạn nhớ dùng đúng tâm thế khi tuần bận buộc phải chọn ưu tiên.